Rozmowa o uczuciach z dzieckiem bywa jednym z trudniejszych momentów w relacji rodzic–dziecko czy terapeuta–pacjent. Nie dlatego, że dzieci nie przeżywają emocji, ale dlatego, że często nie mają narzędzi, żeby je opisać — albo nie czują, że to bezpieczna przestrzeń. Właśnie w takich sytuacjach sięga się po górę uczuć grę, terapeutyczno-edukacyjne narzędzie zaprojektowane przez psychologa i psychoterapeutę Dagmarę Teczke, które umożliwia dzielenie się emocjami w sposób pośredni, przez zabawę i zadania. Ten artykuł opisuje, czym jest ta gra, jak jest zbudowana i w jakich kontekstach zawodowych oraz domowych ma zastosowanie.
Czym jest Góra uczuć i skąd pochodzi jej nazwa?
Metafora góry, która daje tej grze nazwę, nie jest przypadkowa. Celem jest osiągnięcie szczytu, na którym czujemy radość i satysfakcję — podobnie jak w samej grze, która wyzwala w uczestnikach różne uczucia i stany, jednak im bliżej szczytu, tym więcej radości. Wędrówka ku górze odpowiada procesowi odkrywania i nazywania własnych emocji — stopniowemu, nielinearemu i pełnemu niespodzianek.
Gra jest narzędziem terapeutyczno-edukacyjnym, przeznaczonym dla psychologów, pedagogów, psychoterapeutów, a także rodziców, którzy chcieliby lepiej poznać swoje dzieci. Jej autorka zadbała o to, żeby mechanika nie przypominała klasycznej gry planszowej skupionej na rywalizacji — tutaj liczy się proces, nie wynik. Gracze nie tyle konkurują ze sobą, ile wspólnie przechodzą przez przestrzeń pytań i ćwiczeń, które otwierają na rozmowę.
Zawartość zestawu
Zestaw jest kompaktowy, ale przemyślany. W skład gry wchodzą: instrukcja, plansza, 25 kart „Bagaż doświadczeń”, 25 kart „Wyzwania”, kostka do gry oraz pionki. Gra przeznaczona jest dla dwóch do czterech graczy, co sprawia, że sprawdza się zarówno w pracy indywidualnej z dzieckiem, jak i w małych grupach. Każdy z dwóch typów kart pełni inną funkcję podczas rozgrywki.
Karty „Bagaż doświadczeń” odnoszą się do przeżyć i wspomnień dziecka — zachęcają do dzielenia się tym, co już nosi w sobie. Karty „Wyzwania” to zadania bardziej aktywne, angażujące wyobraźnię, ciało lub komunikację z innymi graczami. Połączenie obu typów kart sprawia, że rozgrywka nie staje się monotonna i angażuje różne sfery — emocjonalną, poznawczą i relacyjną.
Na jakich technikach opiera się mechanika gry?
Gra nie jest zbudowana na przypadkowym doborze pytań. Bazuje na zdaniach niedokończonych, ćwiczeniach stymulujących wyobraźnię, zadaniach z zakresu komunikacji interpersonalnej oraz ćwiczeniach oddechowych. Każda z tych technik ma swoje korzenie w praktyce terapeutycznej i psychoedukacyjnej.
Zdania niedokończone to jedno z klasycznych narzędzi psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Kiedy dziecko samo kończy zdanie zaczynające się od „Czuję się smutny, gdy…”, nie odpowiada na pytanie z zewnątrz — formułuje własną myśl. To znacząca różnica, szczególnie w pracy z dziećmi, które mają opory przed bezpośrednim mówieniem o sobie. Ćwiczenia oddechowe włączone do rozgrywki pełnią funkcję regulacyjną — pomagają dziecku wyciszyć się i pozostać obecnym przy stole, zamiast reagować na trudne emocje ucieczką lub pobudzeniem.
Dlaczego zadania wyobraźniowe mają znaczenie terapeutyczne?
Dzieci znacznie łatwiej mówią o emocjach przez metaforę, historię lub postać fikcyjną niż wprost o sobie. Pytanie „Co czułbyś, gdybyś był bohaterem tej sytuacji?” uruchamia odpowiedź z bezpiecznego dystansu. Głównym założeniem gry jest dzielenie się doświadczeniami, emocjami i spostrzeżeniami w sposób bezpieczny — opiera się na zdaniach niedokończonych, zadaniach relaksująco-oddechowych, zadaniach z zakresu komunikacji interpersonalnej oraz ćwiczeniach rozwijających wyobraźnię. Bezpieczeństwo emocjonalne podczas rozmowy to warunek, bez którego żadna technika nie zadziała — i ta gra buduje je przez strukturę i przewidywalność zasad.
Gdzie i przez kogo jest używana?
Góra uczuć gra trafia do bardzo różnorodnych przestrzeni. Gra terapeutyczno-edukacyjna sprawdza się zarówno podczas indywidualnych zajęć, jak i do zabawy w niewielkiej grupie. Jej zastosowania w różnych kontekstach zawodowych i rodzinnych są następujące:
- gabinety psychologów i psychoterapeutów — jako wstęp do sesji lub narzędzie diagnostyczne pozwalające obserwować schematy myślenia dziecka;
- praca pedagogów i nauczycieli w klasach 1–3 oraz przedszkolach — przy omawianiu tematyki emocji i relacji rówieśniczych;
- świetlice szkolne i zajęcia socjoterapeutyczne — w grupach dzieci mających trudności w komunikacji lub socjalizacji;
- terapia logopedyczna — jako element budowania relacji i otwierania się dziecka na współpracę ze specjalistą;
- użytek domowy — przez rodziców chcących lepiej poznać przeżycia swojego dziecka w atmosferze zabawy.
Często terapeuci rozpoczynają swoje zajęcia od tej właśnie gry, która pozwala na przełamanie pierwszych lodów i otwiera dziecko na współpracę ze specjalistą. To ważna funkcja, bo pierwsze spotkanie z nowym dorosłym bywa dla dziecka stresujące — gra zmienia dynamikę relacji z hierarchicznej na wspólnotową.
Co można zaobserwować podczas gry?
Dla specjalistów wartość tej gry leży nie tylko w treści odpowiedzi dziecka, ale też w tym, jak ono gra — jak reaguje na poszczególne karty, czy chętnie się dzieli, czy ucieka od trudnych tematów, jak zachowuje się wobec rówieśników przy stole. Gra pozwala wychwycić schematy myślenia dziecka oraz zaobserwować kontakty dzieci w grupie rówieśniczej.
Rodzice grający z dziećmi w domu często donoszą o podobnych odkryciach — dzięki tej grze można dowiedzieć się o sobie więcej, bo są tematy, do których nie zasiada się na co dzień, nie widząc potrzeby dyskusji. Gra staje się pretekstem do rozmowy, której inaczej by nie było — i to jest jej największa wartość poza gabinetem specjalisty.
Dla jakiego wieku jest przeznaczona?
Zasady są zrozumiałe już dla przedszkolaków, choć pełnia możliwości tej gry ujawnia się przy dzieciach w wieku wczesnoszkolnym — około sześciu do dziesięciu lat. Starsze dzieci i młodzież też mogą z niej korzystać, choć pytania mogą wtedy wymagać rozwinięcia przez prowadzącego. Warto zaznaczyć, że gra nie jest przeznaczona do samodzielnego użytkowania przez dzieci — wymaga obecności dorosłego, który moderuje rozmowę i dba o bezpieczeństwo emocjonalne uczestników.
Zanim sięgnie się po tę grę z https://www.eduksiegarnia.pl/gora-uczuc-gra-terapeutyczno-edukacyjna po raz pierwszy, warto przeczytać instrukcję w całości i zapoznać się z intencją stojącą za poszczególnymi typami zadań. To nie jest narzędzie, które działa automatycznie — jego skuteczność zależy od tego, w jaki sposób dorosły towarzyszy dziecku podczas rozgrywki i jak reaguje na pojawiające się emocje.